કણકણમાં હનુમાન… અને હનુમાનના મનમાં રામ!

 

કેટલીક વસ્તુઓ સાથે આપણો પરિચય મોડો થાય છે…

પણ સંબંધ કદાચ પહેલેથી જ બંધાઈ ગયો હોય છે.

‘Happy Hanuman’ પુસ્તક સાથે મારો અનુભવ પણ કંઈક આવો જ રહ્યો.

આ પુસ્તક મેં ઘણા સમય પહેલાં જોયું હતું. પહેલી નજરે જ ગમી ગયું હતું. મનમાં થયું હતું—

“એકવાર આ પુસ્તકને નજીકથી જોવું છે, વાંચવું છે અને અનુભવવું છે.”

પણ સમય પસાર થતો ગયો.

પુસ્તક યાદ આવતું રહ્યું,
પરંતુ હાથમાં આવતું નહોતું.

કહેવાય છે ને—

કોઈ વસ્તુને તમે સાચા દિલથી ઇચ્છો, તો એક દિવસ એ વસ્તુ તમારી સામે આવીને ઊભી રહે છે.

મારી સાથે પણ એવું જ થયું.

એક મિટિંગમાં અચાનક આ પુસ્તક મારી નજર સામે આવ્યું.

મેં તરત જ તેને હાથમાં લીધું.

અને થોડાં જ પાનાં જોયા પછી સમજાઈ ગયું—

આ માત્ર વાંચવાનું પુસ્તક નથી.

આ જોવાનું છે.
આ અનુભવવાનું છે.
અને કદાચ પોતાના બાળક સાથે બેસીને માણવાનું છે.

જ્યાં શબ્દો કરતાં ચિત્રો વધુ બોલે છે

હનુમાન ચાલીસા આપણે સૌએ વાંચી છે.

કોઈએ બાળપણમાં સાંભળી હશે,
કોઈએ મંદિરમાં બોલી હશે,
તો કોઈએ મુશ્કેલીના સમયમાં તેનો સહારો લીધો હશે.

પરંતુ ‘Happy Hanuman’માં હનુમાન ચાલીસાને જે રીતે કલા, રંગો અને સર્જનાત્મકતા દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી છે, તે ખરેખર અદ્ભુત છે.

ભાષા સરળ છે.
ભાવ ઊંડો છે.
અને ચિત્રો જીવંત છે.

દરેક ચિત્રને ધ્યાનથી જુઓ તો તેમાં કંઈક નવું જોવા મળે છે.

ક્યાંક નાનકડા રામ છુપાયેલા છે.
ક્યાંક હનુમાનજીની અંદર રામ દેખાય છે.
તો ક્યાંક આખું ચિત્ર આપણને એક સુંદર વાત સમજાવે છે—

જેના મનમાં રામ હોય, તેને દરેક જગ્યાએ રામ જ દેખાય.

આ વિચાર મને ખૂબ સ્પર્શી ગયો.

આપણે જેને સતત યાદ કરીએ છીએ,
જેના વિશે વિચારીએ છીએ,
અને જેને આપણા મનમાં સ્થાન આપીએ છીએ—

ધીમે ધીમે આપણું મન પણ તેના રંગમાં રંગાવા લાગે છે.

કદાચ ભગવાનનું નામ લેવાનું વિજ્ઞાન પણ આ જ હશે.

નામ માત્ર હોઠ પર ન રહે.

નામ ધીમે ધીમે મનમાં ઊતરે.

અને પછી મનમાંથી આપણા વર્તનમાં દેખાવા લાગે.

એક પુસ્તક, જેણે મને મારી દીકરી સાથે જોડ્યો

આ પુસ્તક વાંચ્યા પછી મેં અને મારી દીકરીએ સાથે બેસીને તેમાંનાં ચિત્રો જોવાનું શરૂ કર્યું.

અમે બંને ચિત્રોમાં છુપાયેલા નાનકડા રામને શોધતા હતા.

એક ચિત્ર જોયું.
પછી બીજું જોયું.
પછી તેમાં છુપાયેલો અર્થ સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

આ બધાની વચ્ચે એક સુંદર ઘટના બની રહી હતી—

હું મારી દીકરી સાથે સંપૂર્ણપણે હાજર હતો.

અમારી વચ્ચે વાતચીત હતી.
જિજ્ઞાસા હતી.
સર્જનાત્મકતા હતી.
અને સૌથી મહત્ત્વની વાત—

અમારી વચ્ચે મોબાઇલ નહોતો.

આજના સમયમાં બાળકોને મોબાઇલથી દૂર રાખવા માટે માત્ર એટલું કહેવું પૂરતું નથી—

“મોબાઇલ મૂકી દો.”

મોબાઇલ છોડાવવા માટે તેમને મોબાઇલ કરતાં વધુ રસપ્રદ અનુભવ આપવો પડે.

‘Happy Hanuman’ એવું જ એક સુંદર માધ્યમ બની શકે છે.

બાળક સાથે ગુણવત્તાભર્યો સમય પસાર થાય.
ભારતીય સંસ્કૃતિ સાથે તેનો પરિચય થાય.
ચિત્રો દ્વારા તેની એકાગ્રતા વધે.
સર્જનાત્મકતા વિકસે.
અને ભગવાનનું નામ સહજ રીતે તેના જીવનમાં પ્રવેશે.

ક્યારેક એક પુસ્તક માત્ર જ્ઞાન નથી આપતું.

તે માતા-પિતા અને સંતાન વચ્ચે એક સુંદર પુલ પણ બનાવે છે.

પછી મુલાકાત થઈ પ્રશાંતભાઈ સાથે…

પુસ્તક ગમ્યું હતું.

પરંતુ પ્રશાંતભાઈ સાથે મુલાકાત થયા પછી સમજાયું કે ‘Happy Hanuman’ માત્ર એક પુસ્તક કે પ્રોડક્ટ નથી.

આ એક જીવંત વિચાર છે.

આપણે સામાન્ય રીતે ફોન ઉપાડીએ ત્યારે કહીએ છીએ—

“હેલો…”

પરંતુ પ્રશાંતભાઈ સાથે વાત શરૂ થાય ત્યારે પહેલો શબ્દ હોય છે—

“જય શ્રીરામ!”

પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ નાની વાત લાગે.

પરંતુ સંસ્કૃતિ હંમેશાં આવી નાની લાગતી બાબતોથી જ બને છે.

પ્રશાંતભાઈને મળ્યા પછી સૌથી વધુ સ્પર્શી ગયેલી બાબત હતી તેમની સરળતા.

એટલી સર્જનાત્મકતા હોવા છતાં કોઈ દેખાડો નહીં.

એટલું સુંદર કામ હોવા છતાં કોઈ અહંકાર નહીં.

એકદમ સરળ, સહજ અને જમીન સાથે જોડાયેલ વ્યક્તિત્વ.

એક ઓફિસ, જ્યાં બ્રાન્ડ દીવાલ પર નહીં—વર્તનમાં દેખાય છે

તેમની ઓફિસમાં પ્રવેશતાં સામાન્ય કોર્પોરેટ ઓફિસ જેવી અનુભૂતિ થતી નથી.

એક ક્ષણ માટે એવું લાગે જાણે આપણે કોઈ મંદિર જેવા શાંત અને પવિત્ર વાતાવરણમાં પ્રવેશ્યા હોઈએ.

દરવાજા પર સામાન્ય લોખંડ કે સ્ટીલનું હેન્ડલ નથી.

હનુમાનજીની ગદાના આકારનું હેન્ડલ છે.

આ માત્ર Interior Design નથી.

આ એક વિચારનું પ્રતીક છે—

કણકણમાં હનુમાન…
અને હનુમાનના કણકણમાં રામ.

ત્યાં કર્મચારીઓ એકબીજાને “Good Morning” કે “Good Afternoon” નથી કહેતા.

તેઓ કહે છે—

“જય શ્રીરામ!”

આ કોઈ દીવાલ પર લખેલું મૂલ્ય નથી.

આ રોજિંદા વર્તનમાં જીવાતું મૂલ્ય છે.

જ્યાં માલિક માટે અલગ કેબિન નથી

સામાન્ય રીતે બિઝનેસ મોટો થાય તેમ માલિકની કેબિન પણ મોટી થતી જાય છે.

કેબિન મોટી થાય છે…

પરંતુ ઘણીવાર ટીમ સાથેનું અંતર પણ મોટું થતું જાય છે.

અહીં વિચાર અલગ છે.

પ્રશાંતભાઈની કોઈ અલગ કેબિન નથી.

તેઓ પોતાની ટીમ સાથે જ બેસીને કામ કરે છે.

તેમનું માનવું છે કે આપણે લોકોથી અલગ કેબિનમાં બેસી જઈએ, તો કર્મચારીઓ સાથેની સાચી કનેક્ટિવિટી ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગે છે.

લીડરશિપ માટે આ ખૂબ મોટી શીખ છે.

લીડર ટીમથી આગળ હોઈ શકે.

પરંતુ ટીમથી અલગ ન હોવો જોઈએ.

સાથે જમવું અને સાથે સાફ કરવું

ઓફિસમાં દરેક વ્યક્તિ સાથે બેસીને ભોજન કરે છે—માલિક પણ.

ભોજન પછી સફાઈની જવાબદારી પણ ટીમ દ્વારા જ નિભાવવામાં આવે છે.

અને તેમાં માલિક પોતે પણ જોડાય છે.

કોઈને આ બહુ નાની વાત લાગી શકે.

પરંતુ કંપનીનું સાચું કલ્ચર તેની વેબસાઇટ પર લખેલા Mission અને Valuesમાં નથી દેખાતું.

માલિક ભોજન પછી પોતાની ટીમ સાથે જગ્યા સાફ કરે ત્યારે દેખાય છે.

સન્માન માત્ર પદથી મળતું નથી.

સન્માન વર્તનથી કમાવવું પડે છે.

જે લીડર માત્ર સૂચનાઓ આપે છે, તેને કર્મચારીઓ મળે છે.

પરંતુ જે લીડર પોતે ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે, તેને સાચા સાથીદારો મળે છે.

ગિફ્ટની સાથે મોકલવામાં આવતો એક હસ્તલિખિત ભાવ

આ મુલાકાત દરમિયાન બીજી એક ખૂબ જ હૃદયસ્પર્શી વાત જાણવા મળી.

જ્યારે પ્રશાંતભાઈ તરફથી કોઈને ‘Happy Hanuman’ ભેટમાં મોકલવામાં આવે છે, ત્યારે તેની સાથે માત્ર પુસ્તક નથી જતું.

તેની સાથે પ્રશાંતભાઈના હાથે લખાયેલો એક વ્યક્તિગત પત્ર પણ જાય છે.

આજના Copy-Paste અને Automated Messagesના સમયમાં પોતાના હાથે લખેલો પત્ર પોતે જ એક દુર્લભ ભેટ બની ગયો છે.

અમારી સામે એવો જ એક પત્ર વાંચવામાં આવ્યો હતો.

એ પત્ર એક ભાઈએ પોતાની બહેનને આપેલી ભેટ સાથે મોકલવા માટે લખાવવામાં આવ્યો હતો.

પત્રમાં બહુ ભારે શબ્દો નહોતા.

પરંતુ દરેક શબ્દમાં લાગણી હતી.

વાંચતાં એવું લાગતું હતું કે કોઈ પત્ર નથી વાંચી રહ્યું—

એક ભાઈના મનનો ભાવ સીધો તેની બહેન સુધી પહોંચી રહ્યો છે.

શબ્દો સામાન્ય હતા…

પણ શબ્દોની વચ્ચે રહેલો સંબંધ અસામાન્ય હતો.

કેટલીક વાર શબ્દો કાગળ પર લખાય છે.

અને કેટલીક વાર શબ્દો હૃદયમાંથી નીકળીને કાગળ પર ઊતરે છે.

બંને વચ્ચેનો તફાવત વાંચનાર તરત અનુભવી શકે છે.

પ્રશાંતભાઈની શબ્દો પરની પકડ અને લાગણીને શબ્દોમાં વ્યક્ત કરવાની તેમની ક્ષમતા ખરેખર અદ્ભુત લાગી.

એ પત્ર વાંચીને મને સમજાયું—

સારી ભેટની કિંમત તેના ભાવથી વધે છે, ભાવથી નહીં.

પુસ્તક આપવું એક સુંદર કાર્ય છે.

પરંતુ તેની સાથે કોઈના સંબંધને શબ્દો આપીને મોકલવું—

એ ભેટને યાદગાર બનાવી દે છે.

બજારમાંથી કોઈપણ વ્યક્તિ પુસ્તક ખરીદી શકે.

પરંતુ એ પુસ્તક સાથે જોડાયેલો વ્યક્તિગત ભાવ બજારમાંથી ખરીદી શકાતો નથી.

હનુમાન ચાલીસામાંથી Employee Training

આ મુલાકાતની બીજી એક નોંધપાત્ર બાબત હતી—

હનુમાન ચાલીસાના આધારે કર્મચારીઓ માટે એક વિશિષ્ટ તાલીમ વર્કશોપ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

વિચાર ખૂબ સુંદર છે.

દુનિયામાં સેવાનું સૌથી મોટું પ્રતીક કોણ?

હનુમાનજી.

શક્તિ હોવા છતાં અહંકાર નહીં.
અસાધારણ ક્ષમતા હોવા છતાં સંપૂર્ણ સમર્પણ.
કામ પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી આરામ નહીં.
અને દરેક સફળતાનો શ્રેય પોતાના આરાધ્યને.

જો કર્મચારી હનુમાનજીના જીવનમાંથી સેવા, શિસ્ત, જવાબદારી, વફાદારી અને કાર્યનિષ્ઠા શીખે, તો Employee Training માત્ર Skill Development સુધી સીમિત રહેતી નથી.

તે Character Development બની જાય છે.

કંપનીઓ કર્મચારીને કામ કેવી રીતે કરવું તે શીખવે છે.

પરંતુ બહુ ઓછી કંપનીઓ તેને કામ કયા ભાવથી કરવું તે શીખવે છે.

કૌશલ્ય કામ પૂરું કરાવે છે.

પરંતુ ભાવ કામને સેવા બનાવી દે છે.

બ્રાન્ડ એટલે આપણે જે કહીએ છીએ તે નહીં…

આ મુલાકાતે મને એક મહત્ત્વપૂર્ણ બિઝનેસ લર્નિંગ પણ આપી.

બ્રાન્ડ એટલે ઓફિસની દીવાલ પર લગાવેલો લોગો નહીં.

બ્રાન્ડ એટલે—

• ફોન ઉપાડવાની તમારી રીત

• ઓફિસમાં પ્રવેશતાં થતો અનુભવ

• માલિક ક્યાં બેસે છે

• ટીમ એકબીજા સાથે કેવી રીતે વાત કરે છે

• લોકો કોની સાથે જમે છે

• ભોજન પછી સફાઈ કોણ કરે છે

• ગ્રાહકને ગિફ્ટની સાથે કેવો ભાવ મોકલવામાં આવે છે

• અને તમે કહેલા મૂલ્યોને કેટલા પ્રમાણમાં જીવો છો

‘Happy Hanuman’માં મને વિચાર, પુસ્તક, ઓફિસ અને લોકો વચ્ચે એક સુંદર સુસંગતતા જોવા મળી.

તેઓ માત્ર હનુમાનજી વિશે વાત નથી કરતા.

તેઓ સેવા, સરળતા, સમર્પણ, સમાનતા અને સંબંધને પોતાના કાર્યમાં ઉતારવાનો પ્રયાસ કરે છે.

આ જ સાચું Brand Culture છે.

જ્યાં બ્રાન્ડ માત્ર દેખાતી નથી.

બ્રાન્ડ અનુભવાય છે.

આ પુસ્તક કોને ભેટ આપી શકાય?

મારા અનુભવ પ્રમાણે આ પુસ્તક—

• બાળકને જન્મદિવસે આપી શકાય

• ભાઈ પોતાની બહેનને આપી શકે

• બહેન પોતાના ભાઈને આપી શકે

• લગ્ન કે અન્ય શુભ પ્રસંગે આપી શકાય

• માતા-પિતા પોતાના સંતાનને આપી શકે

• બિઝનેસ ઓનર પોતાની ટીમને આપી શકે

• કંપની પોતાના ક્લાયન્ટને અર્થસભર ભેટ તરીકે આપી શકે

• અને દરેક વ્યક્તિ પોતાના ઘરે કે ઓફિસમાં રાખી શકે

આ એવી ભેટ નથી જે એક દિવસ માટે ખુશી આપે અને પછી કબાટમાં મુકાઈ જાય.

તે વારંવાર ખોલવાનું, જોવાનું, વિચારવાનું અને પરિવાર સાથે બેસવાનું કારણ આપે છે.

અને જો તેની સાથે હૃદયથી લખાયેલો પત્ર જોડાઈ જાય, તો તે માત્ર Gift નથી રહેતી.

તે એક Memory બની જાય છે.

અંતે એક અનુભવ…

આજે હું એક પુસ્તક જોવા ગયો હતો.

પરંતુ પાછો આવ્યો ત્યારે મારી પાસે માત્ર પુસ્તક નહોતું.

મારી પાસે એક અનુભવ હતો.

એક પિતા તરીકે શીખ હતી.
એક બિઝનેસ કન્સલ્ટન્ટ તરીકે કલ્ચરની સમજ હતી.
એક લીડર તરીકે સરળતાનું ઉદાહરણ હતું.
અને એક માણસ તરીકે સંબંધોમાં શબ્દોની શક્તિનો અનુભવ હતો.

મને ખરેખર લાગે છે—

‘Happy Hanuman’ માત્ર દરેક ઘરમાં નહીં, દરેક ઓફિસમાં પણ હોવું જોઈએ.

કારણ કે કેટલીક પુસ્તકો આપણે વાંચીએ છીએ.

કેટલીક પુસ્તકો આપણે અનુભવીએ છીએ.

અને કેટલીક પુસ્તકો આપણને આપણા બાળકો, આપણી સંસ્કૃતિ, આપણા સંબંધો અને કદાચ આપણા પોતાના અંતરાત્મા સાથે ફરીથી જોડે છે.

‘Happy Hanuman’ મારા માટે એવું જ એક પુસ્તક છે.

જય શ્રીરામ!

— રાહુલ રેવણે
Founder & Managing Partner, RRTCS
Transforming Founder-Dependent Businesses into System-Driven Businesses